Çocuk ve Ergenlerde Şema Terapi

Bazı zorluklar bir dönem geçip gider; bazıları ise farklı biçimlerde yeniden ortaya çıkar. Sık yaşanan öfke patlamaları, yoğun kaygı, kendini değersiz hissetme ya da arkadaş ilişkilerinde hep aynı yere takılma, çoğu zaman karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarla ilişkilidir. Çocuklukta hırçınlık ya da içe kapanma olarak gördüğümüz bu güçlükler, ergenlikte mükemmeliyetçilik, erteleme, otoriteyle çatışma ya da kendini kabul ettirme çabası gibi farklı “maskeler” takarak sürebilir. Şema terapi, bu maskelerin ardındaki ihtiyaçları anlamaya ve tekrarlayan döngüleri değiştirmeye odaklanan, bilimsel olarak araştırılmış bir terapi yaklaşımıdır. Ankara'da çocuklar, ergenler, genç yetişkinler ve aileleriyle yüz yüze şema terapi çalışmaları yürütüyorum.

Şema terapi nedir?

Şema terapi, Jeffrey Young tarafından yetişkinlerdeki kronik ve tekrarlayan örüntüler için geliştirilmiş; bilişsel davranışçı terapi, bağlanma kuramı ve yaşantısal yaklaşımları bir araya getiren bütünleyici bir modeldir. Christof Loose ve çalışma arkadaşlarının katkılarıyla model, çocuk ve ergenlerin gelişimsel dünyasına uyarlanmıştır.

“Şema”, erken yaşlardan itibaren oluşan ve kişinin kendini, başkalarını ve dünyayı algılama biçimini belirleyen köklü düşünce, duygu, anı ve beden duyumu kalıplarıdır. Çocukların sevgi, güven, kabul, özerklik ve sağlıklı sınırlar gibi temel duygusal ihtiyaçları yeterince karşılanmadığında bu kalıplar zorlayıcı hale gelebilir. Çocuk ve ergenlerle çalışmanın önemli bir avantajı, bu kalıplar henüz katılaşmadan, gelişim sürecinin içinde çalışabilmektir.

Hangi durumlarda şema terapiden yararlanılabilir?

Şema terapi özellikle şu durumlarda destekleyici olabilir:

Çocuklarla ve ergenlerle şema terapi nasıl yürür?

Çalışmalar her zaman çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine göre şekillenir. Küçük çocuklarla duyguları somut hale getirmek için mod kuklaları, figürler ve çizimlerden yararlanırım; zaman zaman birlikte rollere gireriz. Böylece çocuk, içindeki “kızgın”, “korkmuş” ya da “kendini eleştiren” parçaları birbirinden ayırt etmeyi (mod ayrıştırması), onları tanımayı ve onlarla nasıl başa çıkacağını öğrenebilir.

Sürecin önemli araçlarından biri imgeleme çalışmalarıdır. İmgelemede çocuk, güvenli bir ortamda zorlayıcı bir anıyı ya da duyguyu zihninde canlandırır ve o anda ihtiyaç duyduğu desteği deneyimler. Sandalye tekniklerinde ise farklı modlar ayrı sandalyelere yerleştirilir. Çocuk ya da genç bu parçalarla konuşarak, örneğin içindeki eleştirel sese karşı kendini savunmayı öğrenir.

Ergenlik, kimliğin, özerkliğin ve akran ilişkilerinin yoğun biçimde şekillendiği bir dönemdir. Bu nedenle ergenler ve genç yetişkinlerle, onların özerkliğine saygı duyan ve iş birliğine dayanan bir süreç yürütürüz. Mod skeçleriyle gencin hangi durumlarda hangi modlara geçtiğini birlikte haritalandırırız; örneğin eleştirildiğinde öfkeye ya da geri çekilmeye nasıl kaydığını görünür kılarız. İmgeleme çalışmalarıyla bugünkü tepkilerin geçmişteki köklerine ineriz. Sandalye teknikleriyle de içindeki talepkâr ya da cezalandırıcı sesle yüzleşmesine ve kendi ihtiyaçlarını savunmasına alan açarız.

Seansta fark edilenler, seanslar arasında verilen ödevlerle günlük yaşama taşınır ve yeni davranışlar denenerek pekiştirilir. Bu, erteleme döngüsünü kırmak, sınırlarını ifade etmek ya da ilişkilerde farklı bir tutum geliştirmek olabilir. Amaç, gencin kendi tekrarlayan kalıplarını tanıması ve ihtiyaçlarını daha sağlıklı yollarla karşılamayı öğrenmesidir.

Hem çocuklarla hem ergenlerle çalışırken terapistin asıl görevi, danışanın zamanla kendi kendisinin terapisti olmayı öğrenmesine yardımcı olmaktır. Çocuk şema terapisinde bu sağlıklı iç sese “Akıllı Bilge” deriz. Çocuğun güçlü yönlerini birlikte keşfeder ve görünür kılarız; böylece zorlandığı anlarda kendine şefkatle yaklaşan ve ihtiyaçlarını gözeten bu bilge parçaya başvurabilir ve onun yardımıyla sorunlarına sağlıklı çözüm yolları bulabilir.

Ailenin süreçteki yeri

Çocuk ve ergenlerle yapılan şema terapide aile, sürecin vazgeçilmez bir parçasıdır. Ebeveyn görüşmelerinde, çocuğun hangi ihtiyaçlarının ön planda olduğunu ve evdeki tekrarlayan döngülerin nasıl oluştuğunu birlikte ele alırız. Ebeveynlerin kendi şemalarını fark etmesi de çoğu zaman çocukla kurulan ilişkiyi rahatlatır. Ergenlerle çalışırken ise gencin mahremiyetine özen gösterirken aileyle iş birliğini sürdürmeye dikkat ederim.

Süreç nasıl başlar?

Süreç, ebeveynlerle (ergen ve genç yetişkinlerde gerekirse doğrudan danışanla) yapılan bir ön görüşmeyle başlar. Bu görüşmede başvuru nedeni, gelişim öyküsü ve beklentiler konuşulur; ardından değerlendirme ve terapi planı birlikte belirlenir. Seanslar Ankara'da yüz yüze yapılmaktadır; online görüşme sunmuyorum.

Çocuğunuzun destek alması gerekip gerekmediğinden emin değilseniz Çocuğumu ne zaman psikoloğa götürmeliyim? yazıma, ilk görüşmeyle ilgili merak ettikleriniz için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz. Randevu ve bilgi için iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.

Not: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez.