Çocuğumu Ne Zaman Psikoloğa Götürmeliyim?

Her çocuk büyürken zorlu dönemlerden geçer. Uyku düzeninin bozulması, inatlaşma, okul değişikliği sonrası içe kapanma ya da ergenlikte artan tartışmalar çoğu zaman gelişimin doğal bir parçasıdır. Ancak bazen bu zorluklar geçmez, yoğunlaşır ya da çocuğun ve ailenin günlük yaşamını belirgin biçimde etkilemeye başlar. Bu sayfada, büyüme sancılarını destek gerektiren durumlardan ayırt etmenize yardımcı olabilecek işaretleri bulabilirsiniz.

Psikoloğa başvurmak için mutlaka bir sorun olması da gerekmez. Bazı aileler daha gebelik döneminde destek almak ister. Kardeş doğumu, okula başlama, taşınma ya da boşanma gibi uyum gerektiren yaşam değişikliklerinde, çocuğunuzu bu sürece hazırlamak ve desteklemek için bir uzmanla görüşebilirsiniz. Bir yakının kaybı, çocuğunuzun ya da bir aile üyesinin ağır hastalığı veya travmatik olabileceğinden endişe ettiğiniz başka yaşantıların ardından da çocuğunuzun neye ihtiyaç duyduğunu birlikte değerlendirmek için destek alabilirsiniz. Ebeveynlik konusunda rehberlik almak da başlı başına bir başvuru nedenidir.

Geçici bir dönem mi, destek gerektiren bir durum mu?

Kendinize şu soruları sormanız yol gösterici olabilir:

• Süre: Zorluk birkaç haftadır mı sürüyor, yoksa aylardır devam mı ediyor?
• Yoğunluk: Çocuğun tepkileri yaşına ve duruma göre beklenenden çok daha yoğun mu?
• Günlük yaşama etkisi: Uyku, beslenme, okul, arkadaşlıklar ya da aile içi ilişkiler bu durumdan etkileniyor mu?
• Tekrar: Aynı sorun farklı ortamlarda ya da farklı biçimlerde tekrar tekrar ortaya çıkıyor mu?
• Dışarıdan gelen gözlemler: Öğretmeniniz, okulun rehberlik servisi ya da çocuğunuzu iyi tanıyan biri, sizin evde fark etmediğiniz bir değişikliği sizinle paylaştı mı? Çocuklar farklı ortamlarda farklı davranabilir. Bu gözleme katılmasanız bile, onu bir uzmanla birlikte değerlendirmek kafanızdaki soruları netleştirmenize yardımcı olabilir.
• Gerileme: Çocuğunuz daha önce kazandığı becerilerde (örneğin yalnız uyuma, tuvalet kontrolü, duygularını düzenleyebilme) geriye gidiyor mu?
• Tıkanıklık: Aile olarak daha önce işe yarayan yollarınızın artık etkisiz kaldığını, bir kısır döngüye girdiğinizi hissediyor musunuz?

Bu sorulardan birkaçına "evet" yanıtı veriyorsanız, bir uzmanla görüşmek durumu netleştirmenize yardımcı olabilir. Ebeveynin "bir şeyler yolunda değil" hissi de dikkate alınması gereken önemli bir işarettir.

Yaşa göre dikkat edilebilecek işaretler

Aşağıdakiler yalnızca örnektir. Çocuğunuzda bunlara benzeyen ya da sizi düşündüren başka değişiklikler de dikkate alınmaya değer.

Bebeklik ve okul öncesi dönem: Yatıştırılması çok güç huzursuzluk, süregiden uyku ve beslenme sorunları, bakım verenle etkileşimin az olması, ayrılıklarda aşırı zorlanma ya da sık ve yoğun öfke nöbetleri.

Okul çağı: Okula gitmek istememe, ders başarısında ani düşüş, tıbbi bir nedeni olmayan karın ve baş ağrıları, tırnak yeme gibi stres tepkileri, yaşına göre yoğun korkular, arkadaş edinmede ya da arkadaşlıkları sürdürmede güçlük, ekran başında geçen sürenin giderek artması ve sınırlandırıldığında yoğun tepki gösterme, sık yalan söyleme.

Ergenlik: Aileden ve arkadaşlardan belirgin biçimde uzaklaşma, uyku düzeninde ve yeme alışkanlıklarında belirgin değişiklikler, beden algısıyla ilgili yoğun kaygı, sınav kaygısı ve mükemmeliyetçilik, sık çatışmalar ya da "ben yetersizim", "kimse beni sevmiyor" gibi kalıcı düşünceler. Bazen zorlanma daha dolaylı yollardan kendini gösterir: Sosyal çevrenin büyük ölçüde internet üzerinden kurulup dış dünyada yalnız kalınması, tanımadığı kişilerle yazışmalar, arkadaş grubunda kabul görmek için kendini zorlama, sık yalan söyleme ya da cinsellikle ilgili olanlar da dahil riskli davranışlar. Bu davranışlar çoğu zaman bir disiplin meselesi değil, gencin bir şeyle baş etmekte zorlandığının işaretidir.

Beklemeden destek alınması gereken durumlar

Bazı durumlar zamanla düzelmesini beklemeyi kaldırmaz. Çocuğunuz ya da genciniz kendine zarar vermekten, ölmek istediğinden söz ediyorsa, belirgin biçimde yemek yemeyi kısıtlıyorsa, gerçeklikle bağının zayıfladığını düşündüren davranışlar gösteriyorsa ya da bir istismar şüphesi varsa vakit kaybetmeden bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun. Acil bir tehlike söz konusuysa 112'yi arayın.

Çocuğuma psikoloğa gideceğini nasıl anlatabilirim?

Psikoloğa gitmeyi bir ceza ya da "sorunlu olmanın" işareti gibi değil, duyguları anlamak için birlikte yapılan bir çalışma olarak anlatmak çocuğun kendini güvende hissetmesini kolaylaştırır. Küçük çocuklara "duygular hakkında konuşan ve çocuklara yardım eden biriyle tanışacağız" demek yeterli olabilir. Ergenlerle ise açık konuşmak, karara katılmalarına alan tanımak ve görüşmelerin mahremiyetine özen gösterileceğini belirtmek iş birliğini artırır. Çocuğa önceden söylemeden götürmekten ya da terapiyi bir tehdit olarak kullanmaktan kaçının.

İlk adım

Emin olmadığınız durumlarda ilk görüşme, çoğu zaman yalnızca ebeveynlerle yapılır. Bu görüşmede yaşadığınız zorlukları, çocuğunuzun gelişim öyküsünü ve sizi kaygılandıran noktaları birlikte değerlendiririz; ardından bir terapi sürecine ihtiyaç olup olmadığına ve nasıl ilerleneceğine birlikte karar veririz. Bazen ebeveyn rehberliği tek başına yeterli olabilir.

Ankara'da bebeklikten genç yetişkinliğe kadar her yaş grubuyla ve aileleriyle yüz yüze çalışıyorum; online görüşme sunmuyorum.

Çalışma yaklaşımım hakkında bilgi almak için Çocuk ve Ergenlerde Şema Terapi sayfasına, ilk görüşmeyle ilgili merak ettikleriniz için Sık Sorulan Sorular sayfasına göz atabilirsiniz. Randevu ve bilgi için iletişim sayfasından bana ulaşabilirsiniz.